მყარი დისკი განყოფილებებად წოდებულ სექციებად იყოფა.  თითოეული განყოფილება ლოგიკური შემნახველი დისკია, რომელიც შეიძლება დაფორმატდეს ფაილების, პროგრამებისა და სხვა ინფორმაციის შესანახად.  თუ მყარ დისკს ხის სამუშაო კაბინეტს შევადარებთ, მაშინ განყოფილებები თაროებს წააგავს.  ინსტალაციის პროცესში ოპერაციული სისტემების უმრავლესობა ავტომატურად ყოფს განყოფილებებად და აფორმატებს მყარი დისკის ხელმისაწვდომ სივრცეს.

დისკის განყოფილებებად დაყოფა მარტივი პროცესია, მაგრამ ოპერაციული სისტემა წარმატებით ვერ ჩაიტვირთება, თუ ჩაშენებულმა მიკროპროგრამულმა უზრუნველყოფამ(firmware) არ იცის, რომელ დისკზე და განყოფილებაზეა დაინსტალირებული ოპერაციული სისტემა.

პერსონალურ კომპიუტერებში გამოიყენება ჩაშენებული მიკროპროგრამული უზრუნველყოფის (firmware)  ორი ნაირსახეობა: BIOS (შეტანა-გამოტანის ბაზისური სისტემა, Basic Input/Output System) და UEFI (ერთიანი განვრცობადი მიკროპროგრამული ინტერფეისი, Unified Extensible Firmware Interface). BIOS-ი მოძველებული ტექნოლოგიაა და მას UEFI ანაცვლებს.  ამ უკანასკნელს არ გააჩნია BIOS-ისთვის დამახასიათებელი მრავალი ნაკლოვანება.  UEFI ასრულებს როგორც BIOS-ის, ასევე სხვა მრავალ ფუნქციას.  2015 წლიდან, თანამედროვე პერსონალური კომპიუტერების დედაპლატებს მხოლოდ UEFI მოყვება.

როდესაც კომპიუტერი ირთვება, პირველად ჩაშენებული მიკროპროგრამა (firmware) გაიშვება.  ის ამოწმებს კომპიუტერის მნიშვნელოვანი კომპონენტების, მაგალითად, ვიდეობარათის და ოპერატიული მეხსიერების, არსებობას და გამართულობას.  როდესაც შემოწმება დასრულდება და დადასტურდება, რომ ყველა მნიშვნელოვანი კომპონენტი სახეზეა და გამართულად მუშაობს, ჩაშენებული მიკროპროგრამა (firmware) მოძებნის და დისკიდან ოპერატიულ მეხსიერებაში ჩატვირთავს ოპერაციულ სისტემას.

შენიშვნა: თვითტესტირების ეტაპზე BIOS-ის და UEFI-ის განსხვავებები არ არის მოცემული კურსის თემატიკა.

როდესაც გამოიყენება BIOS-ტიპის ჩაშენებული მიკროპროგრამა (firmware), ოპერაციული სისტემა იძებნება პირველი დაინსტალირებული დისკის დასაწყისში.  ამ ადგილს ჩამტვირთავი სექტორი ეწოდება და ის სპეციალურად BIOS-ისთვის არის განკუთვნილი, რათა ამ უკანასკნელმა მოიძიოს ინფორმაცია განყოფილებებისა და ოპერაციული სისტემის ადგილმდებარეობის შესახებ.  BIOS-ი ჩამტვირთავ სექტორში ეძებს ოპერაციული სისტემის ჩამტვირთავად (boot loader) წოდებულ პატარა პროგრამას.  ოპერაციული სისტემის ჩამტვირთავმა პროგრამამ (boot loader) იცის, დისკის რომელ განყოფილებაზეა ჩაწერილი ოპერაციული სისტემა და როგორ ხდება მისი გაშვება. გაითვალისწინეთ, რომ BIOS-მა თავად არაფერი იცის განყოფილებების ან ოპერაციული სისტემის შესახებ; ის უბრალოდ დისკის დასაწყისში ეძებს ოპერაციული სისტემის ჩამტვირთავ პროგრამას და უშვებს მას.

UEFI-ტიპის ჩაშენებული მიკროპროგრამა (firmware) BIOS-ზე „ჭკვიანია”.  მას აქვს ინფორმაცია დაინსტალირებული დისკებისა და ოპერაციული სისტემების შესახებ.  ის აღიქვამს მარტივ განყოფილებებს და იქიდან უშვებს ოპერაციული სისტემის ჩამტვირთავი პროგრამის კოდს. UEFI სტანდარტი ინტელს ეკუთვნის, თუმცა მას სხვა კომპანიებიც აღიარებენ, როგორიც არის მაიკროსოფტი, ეფლი და AMD.  შესაძლოა ეს ყველაფერი უმნიშვნელოდ გეჩვენოთ, მაგრამ ჩატვირთვის პროცესი ბევრად საიმედოდ მიმდინარეობს, ვიდრე BIOS-ის შემთხვევაში.  UEFI-ის კიდევ ერთი უპირატესობა ის გახლავთ, რომ მან იცის, რა ოპერაციული სისტემებია დაინსტალირებული და რომელ დისკებზე. UEFI-ის შემთხვევაში ოპერაციული სისტემა თავად ემატება ჩასატვირთი სისტემების სიას.

როგორც ზემოთ ვახსენეთ, ოპერაციული სისტემა დისკის განყოფილებაზე ინახება, ხოლო მრავალი განყოფილების მქონე დისკზე მრავალი ოპერაციული სისტემა შეიძლება ინახებოდეს.  განყოფილებების სქემა პირდაპირ აისახება დისკზე ოპერაციული სისტემის ადგილმდებარეობაზე.  ოპერაციული სისტემის მოძებნა და გაშვება კომპიუტერის ჩაშენებული მიკროპროგრამის (firmware) ერთ-ერთი მოვალეობაა.  გარდა ამისა, ჩაშენებული მიკროპროგრამისთვის (firmware) უაღრესად მნიშვნელოვანია განყოფილებების სქემა.  განყოფილებების სქემის ორი ყველაზე გავრცელებული სტანდარტია MBR და GPT.

ძირითადი ჩამტვირთავი ჩანაწერი (Master Boot Record, MBR)

ძირითადი ჩამტვირთავი ჩანაწერის (Master Bood Record, MBR) მექანიზმი საჯაროდ 1983 წელს გამოქვეყნდა და საკუთარ თავში მოიცავს ინფორმაციას მყარი დისკის განყოფილებების ორგანიზების შესახებ.  MBR 512 ბაიტი ზომისაა და შეიცავს ოპერაციული სისტემის ჩამტვირთავ პროგრამას (boot loader), რომლის მეშვეობით მომხმარებელი არჩევანს აკეთებს მრავალი ოპერაციული სისტემიდან ერთ-ერთზე.  MBR დე-ფაქტო სტანდარტად ითვლება, თუმცა მას გარკვეული შეზღუდვები აქვს. ის ჩვეულებრივ გამოიყენება BIOS-ტიპის ჩაშენებული მიკროპროგრამის (firmware) მქონე კოპიუტერებში.

განყოფილებების ცხრილი GUID

გლობალური უნიკალური იდენტიფიკატორის (GUID) განყოფილებების ცხრილი (GPT) სტანდარტული სქემაა მყარი დისკებისთვის. ის რამდენიმე თანამედროვე მეთოდის გამოყენებით განავრცობს განყოფილებების მოძველებულ, MBR სქემას.  GPT ჩვეულებრივ გამოიყენება UEFI-ის ტიპის ჩაშენებული მიკროპროგრამის (firmware) მქონე კომპიუტერებში.  თანამედროვე ოპერაციული სისტემის უმრავლესობას GPT-ის მხარდაჭერა გააჩნია.

სურათზე შედარებულია MBR და GPT.

ტექნიკოსს აუცილებელია ესმოდეს მყარი დისკის გამართვის პროცესი და შესაბამისი ტერმინები:

• პირველადი(ძირითადი) განყოფილება (Primary partition) – პირველად განყოფილებაში ინახება ოპერაციული სისტემის ფაილები და ის, როგორც წესი, ქრონოლოგიურად დისკის პირველი განყოფილებაა. პირველადი განყოფილება არ იყოფა მომცრო სექციებად.  GPT სტანდარტით დაყოფილ დისკზე ყველა განყოფილება პირველადია.  MBR სტანდარტით დაყოფილ დისკზე განყოფილებების მაქსიმალური რაოდენობა ოთხია.

• აქტიური განყოფილება (Active partition)– MBR დისკებზე ოპერაციული სისტემა ინახება აქტიურ განყოფილებაში და ჩატვირთვაც იქიდან ხდება.  დაიმახსოვრეთ, რომ MBR დისკებზე მხოლოდ პირველადი განყოფილება შეიძლება იყოს აქტიური.  კიდევ ერთი შეზღუდვა ის გახლავთ, რომ ერთ ჯერზე, დისკზე მხოლოდ ერთი პირველადი განყოფილება შეიძლება იყოს აქტიური.  უმეტეს შემთხვევაში აქტიური განყოფილება C: დისკია და სწორედ აქ ინახება ჩამტვირთავი და სისტემური ფაილები.  ზოგიერთი მომხმარებელი დამატებით განყოფილებებს ქმნის ფაილების დალაგების ან ორმაგი ჩატვირთვის(dual-boot) შესაძლებლობის უზრუნველსაყოფად.  აქტიური განყოფილება მხოლოდ MBR ცხრილის მქონე დისკებზე გვხვდება.

• გაფართოებული განყოფილება (Extended partition) – თუ MBR სტანდარტის დისკზე 4-ზე მეტი განყოფილებაა საჭირო, მაშინ ერთ-ერთი პირველადი (primary) განყოფილება შეგვიძლია ვაქციოთ გაფართოებულად (extended).  გაფართოებულ განყოფილებაზე შეიძლება შეიქმნას 23-მდე ლოგიკური დისკი (ან ლოგიკური განყოფილება).  ხშირად პირველად განყოფილებას ოპერაციული სისტემისთვის ქმნიან (C: დისკი), ხოლო დანარჩენ თავისუფალ სივრცეს გაფართოებულ განყოფილებას უთმობენ.  ამის შემდეგ დამატებითი ლოგიკური განყოფილებები (დისკები D, E და ა.შ.) შეიძლება შეიქმნას გაფართოებულ განყოფილების ფარგლებში.  ლოგიკურ განყოფილებებს ოპერაციული სისტემის ჩასატვირთად ვერ გამოვიყენებთ, მაგრამ ისინი იდეალურია მომხმარებლის მონაცემების შესანახად.  გაითვალისწინეთ, რომ MBR სტანდარტის მყარ დისკზე მხოლოდ ერთი გაფართოებული განყოფილება შეიძლება არსებობდეს.

• ლოგიკური დისკი (Logical drive) – ლოგიკური დისკი გაფართოებული განყოფილების ნაწილია.  ის გამოიყენება ინფორმაციის გასამიჯნად ადმინისტრაციული მიზნებისთვის.  GPT სტანდარტის დისკებზე გაფართოებული განყოფილებები არ გვაქვს, რის გამოც ლოგიკური დისკებიც არ არსებობს.

• საბაზისო დისკი (Basic disk) – საბაზისო დისკი (ნაგულისხმევად) შეიცავს როგორ პირველად(ძირითად) და გაფართოებულ, ასევე მონაცემების შესანახად დაფორმატებულ, ლოგიკურ განყოფილებებს.  განყოფილების მოცულობა შეიძლება გაიზარდოს მიმდებარე, ჯერ კიდევ დაუფორმატებელი სივრცის დაკავებით, თუმცა მომიჯნავე სივრცეებს შორის არ უნდა იყოს თავისუფალი ადგილი.  საბაზისო დისკების განყოფილებების სქემად შეგვიძლია გამოვიყენოთ როგორც MBR, ასევე GPT.

• დინამიური დისკი (Dynamic disk) – დინამიურ დისკებს გააჩნია თვისებები, რომელთა მხარდაჭერა თავის მხრივ არ აქვთ საბაზისო დისკებს.  მაგალითად, დინამიურ დისკზე შეიძლება შეიქმნას ტომი (volumes), რომელიც მოიცავს ერთზე მეტ ფიზიკურ დისკს.  განყოფილების მოცულობა მაშინაც კი იცვლება, როდესაც ჯერ კიდევ დაუფორმატებელი სივრცეები არ არის მომიჯნავე. თავისუფალი სივრცე შეგვიძლია გამოვიყენოთ იგივე ან სხვა ფიზიკური დისკიდან, რაც მომხმარებელს საშუალებას აძლევს, ეფექტურად შეინახოს დიდი ზომის ფაილები. განყოფილების გაფართოების შემდგომ, მისი შეკვეცა (shrunk) შეუძლებელია მთელი განყოფილების წაშლის გარეშე.  დინამიური დისკების განყოფილებების სქემად შეგვიძლია გამოვიყენოთ როგორც MBR, ასევე GPT.

• ფორმატირება (Formatting) – ამ პროცესის შედეგად ფაილების შესანახად განკუთვნილ განყოფილებაში იქმნება ფაილური სისტემა.